Η δημιουργία ενός ντοκιμαντέρ προϋποθέτει την αναζήτηση και την παρατήρηση, επιζητά την ανακάλυψη, προσφέρει την αυτογνωσία. Στο άρθρο που ακολουθεί ένας ταλαντούχος δημιουργός παρουσιάζει μια νότα από το υπέροχο ταξίδι του στις εικόνες, στο χρόνο, σε διάσπαρτα -μα και καλά κρυμμένα- λυτρωτικά τοπία.

Ντοκιμαντέρ ΘΑ ΠΕΙ ΑΝΘΡΩΠΟΣ

Για να φτιαχτεί ένα ντοκιμαντέρ είναι αρκετό να συνυπάρξει μια πολύ μικρή παρέα ανθρώπων. Όσο περνά όμως ο καιρός και τα τεχνικά μέσα εξελίσσονται, μπορείς πλέον να στηρίζεσαι μόνο στον εαυτό σου. Η μοναχική αυτή πορεία είναι ένα μικρό μονοπάτι, μια όμορφη διακλάδωση που απομακρύνεται από την πολύβουη κατασκευή του βιομηχανικά οργανωμένου κινηματογράφου. Όποιος έχει την έμπνευση ή την τύχη να ακολουθήσει αυτήν τη διαδρομή, ξαφνιάζεται ευχάριστα και ταυτόχρονα επώδυνα. Αισθάνεται ότι κερδίζει κάτι από τη γοητεία της δουλειάς του ζωγράφου, του συγγραφέα, του κάθε δημιουργού που στέκεται ώρες ατέλειωτες μόνος του κρατώντας σφιχτά στην αγκαλιά του κάτι που δεν λέει να πάρει εύκολα μορφή.

Αν καταφέρεις σήμερα, όπως γινόταν και παλαιότερα, μόνος εσύ με την κάμερά σου να εισχωρήσεις στον κόσμο που βρίσκεται απέναντί σου, αν καταφέρεις να γίνεις μέρος του ή να κρυφτείς στις σχισμές του, αν μάθεις να παίζεις στο δικό του ρυθμό, κερδίζεις κάτι απ' τις "ορφανές" αλήθειες του. Ίσως δεν ξέρεις πάντα τι θέλεις να εκφράσεις, αλλά αναγνωρίζεις και αποδέχεσαι αυτό που σε σπρώχνει να το εκφράσεις. Αφήνεις τα συναισθήματα της στιγμής να σε κυκλώνουν και χαίρεσαι που βρίσκεσαι μακριά από έναν εγκεφαλικό και αυστηρά οργανωμένο κινηματογράφο. Υπάρχουν και σήμερα ακόμη κάποιες "φυλές" ανθρώπων που με την τέχνη τους αναζητούν νησίδες μνήμης και καθαρότητας, ακόμη και αν αυτό φαντάζει μάταιο. Αναζητούν να διασώσουν στιγμές ή να τις φυλακίσουν για πάντα ίσως. Στην πραγματικότητα, το μόνο τους όπλο είναι η διαίσθηση ότι κάτω από τη σκληρή επιδερμίδα του κόσμου κάτι αναπνέει. Ξεκινώντας από το κέντρο της πόλης και μεταθέτοντας συνεχώς στα όρια του κόσμου, ανακαλύπτουν ανθρώπους αυθεντικούς που αξίζει να συναντήσεις, που τέτοιοι δεν θα υπάρξουν ξανά και μπορείς να κερδίσεις κάτι από το συναίσθημα που φωλιάζει στη ματιά τους, στα λόγια τους και στις χειρονομίες τους. Αναμετράται το βλέμμα με τον κόσμο. Τον παρατηρεί, τον απομονώνει, τον φωτίζει, αμβλύνει πολλές φορές το περίγραμμά του. Το βλέμμα μένει συχνά μετέωρο ανάμεσα στην απέραντη κοινοτοπία που σκεπάζει τα πάντα. Όμως, μερικές φορές προσπαθούν ν' αναδυθούν, αν και δεν είναι ορατές ακόμη από καμία γωνία. Είναι όμως φανερό ότι υπάρχουν. Το βλέμμα αναζητεί την ψυχική και όχι την ψυχολογική διάσταση των ανθρώπων. 

Ντοκιμαντέρ θα πει άνθρωπος. Μικρά βήματα αυτογνωσίας που μπορεί να καταλήγουν σε συγκοινωνούντα δοχεία, όπου συν-αντηχούν με βήματα άλλων ανθρώπων. Βέβαια, το "εμείς" μπορεί να το βλέπει κανείς σαν το παιχνίδισμα της παλίρροιας και της άμπωτης. Άλλοτε γεμίζει κι άλλοτε αδειάζει. Πάντως, κάπου φωλιάζει το βουνό "εμείς". 

Στο χρόνο, όχι το βιομηχανικό, αλλά αυτόν που ξέρει να ωριμάζει το κρασί. Αυτόν το χρόνο που από εχθρικός παύει να ρέει ακατάπαυστα και αρχίζει σιγά σιγά να στάζει μέσα στο έργο σου. Έτσι γεννιέται ο δικός σου χρόνος. Το "εμείς" φωλιάζει και στο χώρο. Αυτόν τον πάντα γνωστό και πάντα άγνωστο. Μπορείς με υπομονή να ξεφύγεις από τη γραφικότητα και να ανακαλύψεις ένα σύστημα αξιών που ο χώρος άλλες φορές διδάσκει και άλλες φορές υποβάλλει.

Αφού συναντήσεις αυτό που υπάρχει, το σπουδαιότερο είναι ότι θα συναντήσεις κι αυτό που δεν υπάρχει - παρά μόνο μέσα σου. Και θα δεις ότι έχουν την ίδια αξία και την ίδια σημασία. Ένα τμήμα της πραγματικότατας είναι ονειρικό. Πάντα πίστευα -και εξακολουθώ να πιστεύω- ότι το όνειρο είναι ο καλύτερος κινηματογράφος που έχω δει ποτέ, αλλά δεν ανήκει στην κατηγορία που κοινόχρηστα ονομάζουμε τέχνη.

Το ντοκιμαντέρ έχει κι αυτό το δικό του μυστικό, τη δική του κρυφή αγωνία. Την αγωνία να διανύσεις όλο το μήκος της διαδρομής. Μια διαδρομή όμως που δεν είναι προκαθορισμένη, ούτε οροθετημένη. Κάποιες φορές παρατηρώντας τον πόνο, τη χαρά, τα όνειρα ή την αδιαφορία των άλλων, καταλαβαίνεις ότι ζωή είναι να μη σκέφτεσαι αλλά να συμμετέχεις. Να συμμετέχεις κατ' αρχάς με το βλέμμα.

Μάτια μου τρελά, τρελά μου μάτια... λέει ένας ποιητής χωρίς να γίνεται φανερό αν μιλάει γι' αυτόν, τον άλλον ή και για δύο που στέκονται απέναντι. Ξέρει ότι αυτό που βλέπουμε... είναι αυτό που είμαστε.

Του ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΠΑΠΑΗΛΙΟΥ (ένθετο περιοδικό "s-magazine" -εφημερίδα "ο κόσμος του επενδυτή"- 22/5/2004)