Στον καλλιτεχνικό χώρο, όπως έγραφα και σε προηγούμενο άρθρο, θα συναντήσετε πολλές-πολλούς που θα σας πουν ότι δεν προχώρησε η καριέρα τους, στο βαθμό που θα ήθελαν, επειδή επέλεξαν να μην κάνουν παραχωρήσεις. Παίρνουν σαν παράδειγμα κάποιες “χτυπητές” περιπτώσεις, που όλοι γνωρίζουμε, και φτιάχνουν μια δικαιολογία-κανόνα που, ομολογουμένως, έχει μεγάλη πέραση στ’ αυτιά των ανθρώπων. Παρέες, κυκλώματα, κ.λπ., κ.λπ….

Βέβαια, όταν λένε κάτι τέτοια (κρύβοντας τα μύρια όσα από την προσωπική τους αλήθεια), την ίδια στιγμή προσβάλλουν όλους τους συναδέλφους τους που με πραγματικές θυσίες και χωρίς γνωριμίες πέτυχαν κάτι στη ζωή τους. Οι περισσότεροι μάλιστα τα έχουν καταφέρει με αυτόν ακριβώς τον τρόπο, κάτι που δεν φαίνεται να απασχολεί όσους ψάχνουν εναγωνίως για "καλές" δικαιολογίες, που να περνάνε εύκολα στον κόσμο…

Το ξέρουμε, όλοι -λένε πως- θέλουν την αξιοκρατία, ότι πιστεύουν σ’ αυτή και την υποστηρίζουν (εκτός βέβαια κι αν έχουν να κάνουν με αγαπημένα μέλη της οικογένειάς τους και αγαπημένους αυτών, με αγαπημένους τους φίλους και αγαπημένους γνωστούς), γι’ αυτό και όπου δουν κάποιο πρόβλημα είναι πανέτοιμοι να το στηλιτεύσουν. Για άλλη μια φορά, δηλαδή, η υποκρισία σε όλο της το μεγαλείο… Αλλά αν οι άνθρωποι στον καλλιτεχνικό τομέα κάνουν λόγο για αναξιοκρατία, άραγε τι θα πρέπει να πουν… οι δημοσιογράφοι, για παράδειγμα. Οι άνθρωποι αυτοί κάνουν μια πολύ δύσκολη δουλειά, σε συνθήκες άγριου ανταγωνισμού, ανασφάλειας και οικονομικής μιζέριας. Φυσικά δεν αναφέρομαι στους χρυσοκάνθαρους δημοσιογράφους της τηλεόρασης και στις δικές τους προσωπικές διαδρομές, αλλά στη μεγάλη πλειοψηφία των δημοσιογράφων που αναγκάζονται να έρθουν αντιμέτωποι με την τρέλα της καθημερινότητας, την τρέλα της δουλειάς τους και την τρέλα των προϊσταμένων και των εργοδοτών τους…

Αν έχουν κάποιο μέντορα, κάποιον “καλό” μπαμπά, μαμά, θείο, σύζυγο κ.ο.κ. θα τους ανοίξουν πολύ ευκολότερα οι πόρτες (“σουσάμι, άνοιξε”), αλλά για τους περισσότερους οι πόρτες αυτές μοιάζουν με κλειδαμπαρωμένες πύλες σε απόρθητα κάστρα. Ακόμα κι αν -ω του θαύματος- ανοίξουν κάποια στιγμή οι επτασφράγιστες πύλες, στο μόνο που μπορούν να ελπίζουν είναι να τους επιτραπεί, έναντι ελαχίστης αμοιβής ή και… δωρεάν, να σκαλίζουν τον κήπο του μεγάλου βασιλιά (και πάντως έξω από τα εσωτερικά τείχη του κάστρου…).

“Δεν υπήρξα η ερωμένη κάποιου στελέχους ή η κυρία του κυρίου ή η κόρη του μπαμπά. Στηρίχτηκα στα πόδια μου και προχώρησα”.

Αγγελική Νικολούλη στο “TV gossip” (ένθετο της εφημερίδας “Ο Κόσμος του Επενδυτή”)

Ωστόσο, στον ιδιωτικό τομέα, πέρα από κάποια γνωστά, λίγο έως πολύ, φαινόμενα του είδους, υπάρχει ένας αριθμός πραγματικά καλών δημοσιογράφων που “έφτυσαν αίμα” για να κατακτήσουν τη θέση που έχουν σήμερα. Χωρίς γνωριμίες, αντιμέτωποι συχνά με θεούς και με δαίμονες.

Εκεί όπου η χρησιμότητα των γνωριμιών κυριολεκτικά αποθεώνεται είναι στα κρατικά μας κανάλια. Στα δημόσια κανάλια… Στα “δικά μας”… Που γίνονται “δικά τους” από τη στιγμή που το "δικό τους" λαοφιλές κόμμα καταλάβει την εξουσία. Τότε, έρχονται-ξεφυτρώνουν κάποια νέα πρόσωπα του δικού τους -πάντα- χώρου, για να πάρουν τις δικές τους εκπομπές και να μας δώσουν τα δικά τους μοναδικά δημοσιογραφικά φώτα. Θα μου πείτε, γράφω κακίες… Μια εκπομπούλα θέλουν κι αυτοί κι εκείνοι και οι άλλοι… τελικά, κανείς δεν ζητάει πολλά. Στο κάτω-κάτω όλοι τη δικαιούνται… Δεν μπορεί, κανείς τους, να είναι πάντα “στην απ’ έξω”… Και είναι λογικό αυτό. Μα, ελάτε τώρα, είναι γνωστό και το άλλο: όπου μπορεί κι απάνω του.

“…μια κοινωνία που αγωνίζεται “περί πάρτης”, δηλαδή για την πάρτη του καθενός. Μια κοινωνία στην οποία δεν υπάρχουν ούτε γενικές αξίες ούτε κοινώς αποδεκτά ευρύτερα πλαίσια αναφοράς ούτε νομιμοποιημένες συμπεριφορές. Ο καθένας δουλεύει για την πάρτη του, με αποκλειστικό γνώμονα την πάρτη του και μέσα από κριτήρια που βολεύουν την πάρτη του. Αυτό και τίποτε άλλο. Το γενικό συμφέρον έχει καταλυθεί… Απ’ άκρου εις άκρον της δικής μας χώρας το πιεστικό και μόνιμο ερώτημα είναι “τι κάνει το κράτος για μένα” και πώς ο κάθε ζήτουλας θα ανταμειφθεί για την τύχη μας να τον έχουμε συμπολίτη”.

(Γιάννης Πρετεντέρης , “Αμύνεσθαι περί πάρτης”, Βήμα 15/5/2005)

Πριν από καιρό άκουγα κάποιον από τους νέους -εκείνο το διάστημα- “φωτισμένους” δημοσιογράφους να μιλάει στο… καινούργιο σπίτι του, δηλαδή σε κρατικό κανάλι, για την ανάγκη αξιοκρατίας στις προσλήψεις στο δημόσιο (όχι, δεν ντρέπεται, άλλωστε αν ντρεπόταν…). Αυτός, εντελώς αντιτηλεοπτικό πρόσωπο, είδε “φως” και μπήκε. Πήρε -και αυτός- την εκπομπούλα του, όπως τόσοι και τόσοι άλλοι. Έγινε και αυτός μία ακόμα αναγνωρίσιμη tv persona - και μαζί με τους νεοφώτιστους βρήκαν και βρίσκουν ασφαλή τηλεοπτική στέγη οι αποτυχημένοι των ιδιωτικών καναλιών και όσοι “δικοί τους” τους παρέμεναν στα αζήτητα του ελεύθερου ανταγωνισμού (επειδή δεν τους θέλει το γυαλί ή γιατί “δεν τους θέλει πια”) < δεν συμβαίνει πάντα αυτό, αλλά έχω την εντύπωση πως είναι ο κανόνας…

Αν όμως το καλοσκεφτείτε, κανείς δεν μιλάει για τούτα τα σαίνια της “καλής ευκαιρίας”, αποτελούν άλλωστε ένα… φυσικό φαινόμενο. Μια χρόνια κατάσταση. Αν χάσει την εξουσία το κόμμα που υποστηρίζουν ή αν πάψει να έχει δύναμη ο άνθρωπος που τους κρατάει στον αφρό, θα φύγουν αυτοί και θα έρθουν κάποιοι άλλοι, με τις ίδιες ακριβώς αξιοκρατικές διαδικασίες. Είπαμε, όλα έχουν τη λογική τους. Αν μάλιστα τολμήσεις να τους πεις ότι η συμμετοχή τους στο τηλεοπτικό τοπίο, η ανάδειξη και –σε αρκετές περιπτώσεις- ο πλουτισμός τους οφείλεται στην ικανότητά τους στο “μιλητό”, στο “κουβεντιαστό” κ.λπ. με τους ανθρώπους της εξουσίας και ουδόλως στην όποια δημοσιογραφική τους ικανότητα, αντιλαμβάνεστε ότι είναι ικανοί για όλα. Όπως, το να σου βγάλουν τα μάτια, π.χ. Γι' αυτό, λοιπόν, μακριά, φίλοι μου, μακριά… (για χίλιους δύο λόγους).

Κι αν όλα τούτα είναι μια κοινά αποδεκτή και… ψιλοαδιάφορη πραγματικότητα, αλήθεια, τι κάθομαι τώρα και γράφω; Ας καλωσορίσω λοιπόν κι εγώ, ομολογουμένως λίγο αργά, πολλά από τα νέα πρόσωπα της δημόσιας τηλεόρασής μας, έστω κι αν όλοι καταλαβαίνουν ότι, αν ίσχυαν κάποιες αξιοκρατικές διαδικασίες, αρκετά από αυτά πιθανότατα δεν θα έβρισκαν θέση στο τηλεοπτικό μας τοπίο. Στην καλύτερη περίπτωση και… αν είχαν τόσο μεγάλο ψώνιο να βγουν στο γυαλί, θα διεκδικούσαν κάποια θέση σε περιθωριακά κανάλια αλλά, ας μην κοροϊδευόμαστε, οι περισσότεροι επιδιώκουν ένα είδος "αποκατάστασης", με βασικά ζητούμενα την προβολή και το χρήμα.

Στο κάτω-κάτω όποτε αλλάξει η κυβέρνηση ή όποτε αποδυναμωθεί ο προσωπικός τους πανάγαθος μέντορας, θα φύγουν οι συγκεκριμένοι “καλοί” και θα έρθουν κάποιοι άλλοι εξίσου “καλοί”. Αυτό άλλωστε είναι το τίμημα της προβολής. Αν διεκδικούσαν μια θέση πίσω από τις κάμερες, σε μικρότερη ή και… σε άσημη θέση, θα "τακτοποιούσαν" και αυτοί τη ζωή τους μ' έναν ακόμα αθόρυβο διορισμό (τη γνωστή δηλαδή ιδρυματική κατάσταση από… τα βάθη των ελληνικών αιώνων). Το μόνο κακό σε τούτη την ιστορία είναι ότι όλο αυτό το σύνολο είμαστε υποχρεωμένοι να το πληρώνουμε (και μάλιστα αδρά…).

Για να μην αδικούμε πρόσωπα και καταστάσεις, είναι αλήθεια ότι η νέα διοίκηση προσπαθεί. Προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις ανάγκες του τηλεοπτικού προγράμματος και στους… ψιθύρους των μύριων όσων παρατρεχάμενων, που βρίσκονται εντός και εκτός ΕΡΤ, σε πόλεις και χωριά, σε βουνά και πεδιάδες… Ένας ολόκληρος κόσμος, με κολλημένο στο χέρι ένα τηλέφωνο, απαιτεί (!) την άμεση τακτοποίηση των δικών τους ανθρώπων (και μη φανταστείτε ότι είναι μόνον πολιτικοί αυτοί). Πάντως, από τη στιγμή που όλοι διατείνονται ότι θέλουν αξιοκρατία αλλά στην πράξη -όταν πρόκειται για τους προστατευόμενούς τους- λυσσάνε για ρουσφέτια και πλείστες όσες εξυπηρετήσεις, οποιοσδήποτε αναλαμβάνει τη διοίκηση έρχεται αντιμέτωπος με ένα Γόρδιο Δεσμό. Τη συγκεκριμένη περίοδο φαίνεται να βρέθηκε μια κάποια "χρυσή λύση". Έτσι, μπορεί μεν να εξακολουθούν οι μαγικές πόρτες να ανοίγουν διάπλατα σε άτομα που τηρούν τις… προβλεπόμενες προδιαγραφές, όμως ακόμα και αυτά είναι απαραίτητο να φέρνουν "νούμερα" στο κανάλι… Νομίζω ότι κάτι είναι κι αυτό, αν μη τι άλλο αποτελεί ένα πολύ καλό πρώτο βήμα (αλλά αν ποτέ δείτε και "δεύτερο", σας παρακαλώ γράψτε μου ή στείλτε μου μήνυμα, έστω και με ταχυδρομικό περιστέρι…).